Firma, w której pracuję, przeniosła się do nowego biurowca na początku lipca. Od tego czasu (niecałe 3 miesiące) miałem już trzy ataki uciążliwego kataru alergicznego (wodnista wydzielina, pękające naczynka w nosie, ból gardła i głowy, uczucie otępienia). Za każdym razem pojawiały się w trakcie pracy i trwały aż do czasu, gdy miałem wolne z pracy (weekend lub zwolnienie lekarskie).
Chciałbym spytać, czy powodem moich problemów zdrowotnych może być klimatyzacja? Wg właściciela budynku jest to system kanałowy, oparty na jednostkach VRV z automatycznym nawilżaniem.
System został zainstalowany w lipcu br. Jak często powinno być wykonywane czyszczenie tego typu systemu? Niewłaściwa wentylacja w pomieszczeniach może powodować zagrożenia zdrowia - niedostateczna wymiana powietrza sprawia, iż przestrzeń przebywania człowieka jest wypełniona mieszaniną alergenów, a ponadto zawilgocenie pomieszczenia, wykwity pleśni i grzybów w przegrodach zewnętrznych, które wpływają na osłabienie i w rezultacie niszczenie konstrukcji budynku.
Zwykle z niewystarczającą wymianą powietrza w pomieszczeniach łączy się złe samopoczucie, jednak często niska jakość powietrza we wnętrzach budynków jest powodem: ogólnie złego samopoczucia, bólów i zawrotów głowy, zmęczenia i rozdrażnienia, problemów z koncentracją, podrażnienia błon śluzowych nosa, gardła, skóry, uczuleń i chorób dróg. Dolegliwości te często dzieli się na następujące grupy:
- Syndrom chorego budynku (Sick Building Syndrome) – jest to zespół negatywnych objawów, do których zaliczają się: bóle głowy, wysychanie śluzówek, senność, duszność, ustające po wyjściu z budynku. Główną przyczyną SBS jest brak oceny efektywności działania systemów wentylacji i klimatyzacji wyposażonych w filtry powietrza, a także brak obsługi właściwej konserwacji systemów wentylacyjnych i klimatyzacyjnych, co może być przyczyną dodatkowych źródeł emisji zanieczyszczeń do powietrza przede wszystkim zanieczyszczeń pyłowych i mikrobiologicznych; brak systemu kontroli warunków pracy w pomieszczeniach biurowych, co może prowadzić do systematycznego pogarszania się warunków pracy w tych pomieszczeniach i ciągłego wzrostu liczby skarżących się pracowników. Światowa Organizacja Zdrowia na podstawie wielu badań epidemiologicznych ustaliła listę objawów związanych z przebywaniem w takich budynkach. Znalazły się na niej m.in.: dolegliwości typowo alergiczne (zapalenie śluzówek, astma oskrzelowa, przewlekłe zapalenia gardła, krtani i oskrzeli), bóle i zawroty głowy, migreny, rozdrażnienie, zaburzenia koncentracji, nienaturalne zmęczenie, znaczny spadek nastroju, podrażnienie błon śluzowych (suchość lub podrażnienie oczu, nosa, gardła, utrudnione oddychanie) i objawy skórne (przesuszenie, zaczerwienienie, złuszczanie naskórka na twarzy, rękach, uszach).
- Wieloczynnikowa nadwrażliwość chemiczna (Multiple Chemical Sensitivity) – jest to zespół objawów występujący u pojedynczych pracowników, wywołany ekspozycją na powszechnie występujące zanieczyszczenia środowiska, które nie powodują niekorzystnych skutków zdrowotnych w populacji generalnej. Objawy MCS to: nadmierna męczliwość, bóle i zawroty głowy, depresja, zaburzenia koordynacji ruchowej, zaburzenia emocjonalne, nadwrażliwość na przykre zapachy, zaburzenia widzenia, bóle i skurcze mięśni, objawy sugerujące astmę, zaburzenia rytmu serca, zaburzenia żołądkowo–jelitowe. Czynnikami wywołującymi MCS mogą być: żywność, pole elektromagnetyczne, rozpuszczalniki organiczne, spaliny samochodowe, detergenty. MCS jest schorzeniem wynikającym z długotrwałego stresu środowiskowego i wyrazem wyczerpania się zdolności adaptacyjnych organizmu.
- Zespół przewlekłego zmęczenia (Chronic Fatigue Syndrome) – zespół objawów wynikających z obniżenia odporności lub nadmiernej wrażliwości na czynniki środowiskowe. Objawy są zbliżone do stanu grypopodobnego, który jednak nie ustępuje w leczeniu przechodzi w postać przewlekłą. Objawy psychofizjologiczne to: wystąpienie trwałego lub zmiennego zmęczenia, niepełny wypoczynek nocny, spadek poziomu wydolności wysiłkowej o ok. 50%, wzrost temp ciała do ok. 38,6oC, suchość gardła, katar, bóle mięśni i stawów, trudności w koncentracji, drażliwość.
Zapobieganie powyższym schorzeniom wymaga prawidłowego zaprojektowania i wykonania systemu wentylacji w budynku, ale również okresowej kontroli prawidłowości działania całej instalacji.
Być może źródłem Pana problemów jest niewłaściwa konstrukcja systemu klimatyzacyjno-wentylacyjnego – złe rozmieszczenie nawiewników czy zbyt mała wydajność. Powodem może być także oczywiście niewłaściwa eksploatacja i konserwacja systemu. Opracowaniem wytycznych odnośnie czystości instalacji wentylacyjnej zajmuje się europejskie stowarzyszenie EVHA (European Ventilation Hygiene Association). Prace te bazują m.in. na wydanej przez NADCA (National Air Duct Cleaners’Association, US) normie ARC 2002, na podstawie której przedstawiono zalecenia dotyczące częstotliwości kontroli instalacji wentylacyjnych i klimatyzacyjnych (tabela).
Oprócz ww. czynników warto jeszcze zwrócić uwagę na często zbyt małą wilgotność powietrza w pomieszczeniach klimatyzowanych – można w tym przypadku spróbować zastosowania przenośnych nawilżaczy powietrza, a przynajmniej skontrolowanie wilgotności (w pomieszczeniach z komputerami co najmniej 40%).
Dr inż. Zbigniew Jóźwiak
Zakład Fizjologii Pracy i Ergonomii
Instytut Medycyny Pracy im. Prof. J. Nofera
| 
