Pracuję w dziale programowania i przetwarzania baz danych. Biuro zorganizowane jest na 1 p. hali produkcyjnej wykonanej z blachy i stali. W okresie letnim temperatura wew. pomieszczenia nie spada poniżej 30st. dodatkowo zawsze jest większa niż na zewnątrz (jak w samochodzie).

Praca z komputerem na wrażliwych danych i skomplikowanych systemach wymaga ciągłej koncentracji. Suche i gorące powietrze powoduje dekoncentrację, bóle głowy i wysuszanie spojówek - udowodniono, że pracując na komputerze człowiek mruga znacznie rzadziej niż w czasie relaksu.

Na prośbę zainstalowania klimatyzacji przełożony poprosił o dobre uargumentowanie i spisanie wszystkich powodów tej prośby. Czy są jakieś badania dostępne w sieci traktujące o wpływie takich warunków na pracę biurową i gdzie mogę znaleźć te argumenty dla swojego przełożonego (im więcej tym lepiej).

Mamy spory kłopot, bo po pierwsze tak szczegółowo mikroklimatem się nigdy nie zajmowałem – jestem głównie od obciążenia układu mięśniowo-szkieletowego, a po drugie - przepisy bhp określają jedynie minimalną temperaturę, jaka powinna być zachowana w pomieszczeniu pracowniczym, nic nie mówią natomiast o maksymalnej temperaturze. W związku z tym pozostaje jedynie motywacja od strony psychologicznej – ze względu na sprawność człowieka w warunkach nadmiaru ciepła no i oczywiście sprzętu, który też będzie się przegrzewał. Wydaje się, że trzeba też pogadać z bhp-owcem – może on zna jeszcze jakieś przepisy lub sposoby wyjścia z sytuacji.

Mogę jeszcze wspomóc paroma przepisami

Obwieszczenie Ministra Gospodarki, Pracy itp. 2003 169 1650 w sprawie ogólnych przepisów bhp. W dziale III jest tam mowa o konieczności zapewnienia przez pracodawcę odpowiednich warunków m.in. cieplnych, nasłonecznienia, wilgotności (niestety bez szczegółów).

Kolejny to:

jest w nim nieco o pomieszczeniach do wypoczynku jeżeli przekroczona jest temperatura 30 stopni.

Oczywiście takie pomieszczenie należy wyposażyć odpowiednio, co pociąga za sobą dodatkowe koszty.
I jeszcze rozporządzenie o posiłkach i napojach.

279
ROZPORZĄDZENIE RADY MINISTRÓW
z dnia 28 maja 1996 r.
w sprawie profilaktycznych posiłków i napojów:
1)W warunkach gorącego mikroklimatu, charakteryzującego się wartością wskaźnika obciążenia termicznego (WBGT) powyżej 25˚C,

I to by było tyle jeśli chodzi o wykorzystanie istniejących przepisów.
Można też argumentować informacjami np. nt. komfortu cieplnego, ale ich moc sprawcza jest już mniejsza.
Oto kilka danych na tan temat
www.e-instalacje.pl/159_1496.htm
Komfort cieplny pomieszczeń

Jednym z zadań prawidłowo wykonanego budynku i jego wyposażenia jest zapewnienie użytkownikom komfortu cieplnego. Komfort to nie tylko wrażenie, że jest ciepło. Chodzi też o właściwy rozkład temperatur w pomieszczeniu oraz dobre parametry wilgotnościowe.

Komfort cieplny to wartości parametrów powietrza, (temperatury t, wilgotności względnej f, prędkości cyrkulacji w), które zapewniają poczucie komfortu osobom przebywającym w ogrzewanym
i wentylowanym pomieszczeniu. Podstawowymi parametrami są temperatura powietrza oraz wilgotność względna.

Wilgotność względna to stosunek rzeczywistej zawartości pary wodnej znajdującej się w powietrzu do zawartości maksymalnej dla danej temperatury (stanu nasycenia). Wartość ta określana jest w procentach i obrazuje ilość pary wodnej zawartej w powietrzu dla danej temperatury.

Komfort cieplny jest do pewnego stopnia kwestią odczuć subiektywnych. Z drugiej jednak strony, określone są zakresy temperatur i wilgotności, które są nie tylko odczuwane jako przyjemne przez większość osób, ale są też korzystne dla dobrej kondycji psychicznej i fizycznej. Wartości te zmienia-
ją się zależnie od pory roku, a związane są z różnicą temperatur między pomieszczeniem a otoczeniem zewnętrznym.

Według normy PN-83/B-03430 (wraz ze zmianą Az3) wartości podstawowych parametrów: temperatury i wilgotności) wynoszą:

Należy tu zaznaczyć, że dla dobrego samopoczucia i dobrej kondycji istotny jest także rozkład temperatur - na wysokości głowy bardziej pożądane są niższe temperatury (18 - 20°), a przy stopach (na podłodze) temperatura ta powinna wynosić 24-26°. Jednocześnie nie powinna ona przekraczać:

• 27° C w pomieszczeniach roboczych, gdzie pracuje się na stojąco
• 29° C w strefie stałego pobytu ludzi (pomieszczenia mieszkalne i biurowe)
• 33° C w kuchniach i łazienkach 35° C
  w strefie brzegowej.

Wykres pokazuje optymalny rozkład temperatury na różnych wysokościach i porównanie go ze sposobami ogrzewania. Jak widać, do optymalnego rozkładu temperatur najbardziej zbliżony jest rozkład uzyskiwany w pomieszczeniach wyposażonych w ogrzewanie podłogowe.

Zakres temperatur dających dobre samopoczucie.
Zakres temperatury, w której człowiek czuje się dobrze, jest indywidualnie bardzo różny. Zależy on od osoby i od ubrania, odżywienia, pory roku, wieku, płci. Na przykład, przyjemne temperatury zapewniające dobre samopoczucie, są dla kobiet przeciętnie o 10 wyższe niż dla mężczyzn, a dla osób powyżej czterdziestego roku życia o 10 wyższe niż dla osób młodszych. Ponadto latem czuje się człowiek, przy znacznie wyższych temperaturach, dużo lepiej niż zimą.
Badania wzajemnych wpływów temperatury powietrza i otaczających powierzchni wykazały, że odczucie temperatury przez człowieka odpowiada w przybliżeniu średniej pomiędzy wartościami tych obu temperatur Zakres temperatur dających dobre samopoczucie Jeżeli badaną osobę umieścimy w komorze klimatycznej i poddamy ją działaniu różnych temperatur, możemy ustalić zakres, w którym zachowana zostaje równowaga cieplna organizmu. Zakres ten nazywa się strefą regulacji naczyniowo-ruchowej, gdyż w obrębie tych granic gospodarka cieplna jest utrzymywana w równowadze, głównie w wyniku regulacji rozmieszczenia krwi. Ten zakres temperatur określany jest jako strefa zapewniająca dobre samopoczucie. Zimą, dla osoby ubranej, powinna mieścić się ona przeważnie między 20ºC a 23ºC. Latem, ze względu na "lżejsze" ubranie, temperatura komfortu jest wyższa i wynosi ok. 24 - 28ºC. Jednocześnie, przy chłodzeniu pomieszczeń należy pamiętać, że różnica temperatury wewnętrznej oraz zewnętrznej przekraczająca 5-6ºC grozi przeziębieniem osób użytkujących pomieszczenie.
Przy podniesieniu temperatury powyżej tego zakresu powstaje najpierw niewielki dodatni bilans cieplny i występuje ogrzanie się ciała. Ten zakres temperatury nazywa się strefą regulacji cieplnej przez wyparowanie wody. Jeżeli rozgrzanie przekroczy określoną wartość (tolerancja upału), wewnętrzna ciepłota ciała gwałtownie rośnie, co w stosunkowo krótkim czasie prowadzi do śmierci z powodu udaru cieplnego.
Zakres temperatury leżącej poniżej strefy regulacji naczyniowo-ruchowej charakteryzuje się ujemnym bilansem cieplnym organizmu, gdyż w obrębie tego zakresu cały ubytek ciepła przewyższa jego wytwarzanie we wnętrzu ciała. Ten zakres nazywa się strefą fizycznego oziębienia. Utrata ciepła dotyczy przy tym znowu najpierw obwodowych części ciała, które przez pewien czas mogą wytrzymać deficyt ciepła
Fizjologicznie uzasadnione zakresy temperatur.
Dla dobrego samopoczucia jest rzeczą ważną, aby różnice między temperaturą powietrza a temperaturą otaczających powierzchni były niewielkie. Szczególnie nieprzyjemne są duże, zimne powierzchnie ścian lub okien. Nawet przy wystarczająco wysokich temperaturach powietrza wytwarzają one nieprzyjemny mikroklimat. Jako żelazną regułę można przyjąć wymaganie, aby przeciętne temperatury otaczających powierzchni nie odbiegały od temperatury powietrza o więcej niż 20ºC do 30ºC w górę i w dół.

Komfort cieplny
Procesy termoregulacyjne zmierzają do zapewnienia komfortu cieplnego organizmu. Komfortem cieplnym określa się stan, w którym człowiek nie czuje chłodu ani ciepła. W warunkach komfortu cieplnego bilans cieplny organizmu jest zrównoważony, a oddawanie ciepła odbywa się przez promieniowanie, konwekcję i pocenie niewyczuwalne oraz przez parowanie z dróg oddechowych. Temperatura ciała w stanie spoczynku wynosi około 37oC, a średnia ważona temperatura powierzchni skóry mieści się w granicach 32-34oC.

W przypadku oceny komfortu cieplnego odczucia cieplne człowieka odnoszą się do równowagi cieplnej całego ciała. Na tę równowagę wpływa aktywność fizyczna człowieka i odzież oraz parametry otoczenia takie, jak: temperatura powietrza, średnia temperatura promieniowania, prędkość przepływu powietrza i wilgotność powietrza.

Po przeprowadzeniu oceny lub pomiarów powyższych czynników można na podstawie aktualnego stanu wiedzy przewidzieć wrażenia cieplne człowieka, wyrażone w 7-stopniowej skali wrażeń cieplnych, jako: gorące (+3), ciepłe (+2), lekko ciepłe (+1), neutralne (0), lekko chłodne (-1), chłodne (-2), zimne (-3), obliczając wskaźnik PMV (przewidywana ocena średnia) i związany z nim wskaźnik PPD (przewidywany procent osób niezadowolonych).

Na podstawie wskaźników PMV i PPD proponuje się określenie granic komfortu cieplnego jako zadawalających dla 80% ludzi, co odpowiada wartości wskaźnika PMV zawartej w granicach - 0,5 < PMV < + 0,5.

Wskaźnik PMV wykorzystywany jest również do klasyfikacji środowisk termicznych gorących i zimnych.

Warunki komfortu cieplnego stwarzają jednakowe i najkorzystniejsze warunki pracy, dostępne dla ogółu pracowników. W takich warunkach możliwa jest praca całą zmianę roboczą, mogą być także wykonywane prace wymagające wyjątkowej precyzji i uwagi.

W ostatnich latach komfort cieplny jest swoistego rodzaju "produktem", który się wytwarza, sprzedaje i na który ciągle wzrasta popyt.

KOMFORT CIEPLNY

Parametry powietrza, tj. temperatura t i wilgotność względna φ oraz jego prędkość w powinny być tak dobrane, aby zapewnić poczucie komfortu, tzn. aby człowiekowi przebywającemu w pomieszczeniu wyposażonym w instalację wentylacyjną nie było zbyt ciepło i aby nie odczuwał chłodu, inaczej mówiąc – aby odczucie człowieka względem temperatury, wilgotności i prędkości ruchu powietrza było przyjemne. Wymagania te są spełnione, gdy parametry powietrza w pomieszczeniach przyjmuje się:

latem: t = 22÷25°C; φ = 30÷60%; w = 0,1÷0,5 m/s
zimą: t = 20÷22°C; φ = 40÷70%; w = 0,1÷0,3 m/s wg [1]

Wg PN-83/B-03430 (wraz ze zmianą Az3):

latem: t = 23÷25°C ±1÷1,5°C; φ = 50 ±10%
zimą: t = 21÷22°C ±1÷1,5°C; φ = 45 ±10%

Rys. 1: Zakres dopuszczalnych zmian temperatury tR w zalezności od temperatury zewnętrznej tA wg DIN 1946/2 [1]

Rys. 2: Krzywa duszności wg Lancastera-Cartensa-Ruge [2]

Warunki komfortu cieplnego
Prawidłowe

wykres 1
funkcjonowanie organizmu człowieka wymaga utrzymania temperatury ciała w określonym, wąskim zakresie temperatur. Nawet niewielkie odchylenia od średniej temperatury ciała wynoszącej około 37oC są niebezpieczne dla zdrowia i mogą doprowadzić do śmierci. Człowiek jest narażony na duże wahania temperatur, musi więc osłaniać się od zewnętrznych wpływów klimatycznych przy pomocy sztucznej osłony, np. budynku.
Komfort cieplny w budynku będzie zapewniony wtedy, gdy uda się utrzymać niemal stałe warunki mikroklimatu wewnętrznego. Na wykresie 1 przedstawiono zależność komfortu od temperatury i wilgotności względnej powietrza w pomieszczeniu.
Ze względu na

wykres 2
wypromieniowanie ciepła z organizmu ludzkiego duże znaczenie dla warunków komfortu cieplnego ma temperatura powierzchni przegród tworzących to pomieszczenie (wykres 2). Szczególne znaczenie ma temperatura podłogi, ponieważ straty cieplne z organizmu ludzkiego są tu dodatkowo powiększane przez przewodzenie ciepła (wykres 3).
Kolejnym parametrem mającym wpływ na komfort cieplny wnętrza jest ruch powietrza (prędkość ruchu powietrza). Nadmierna prędkość powietrza może wywoływać nieprzyjemne, miejscowe schłodzenie powierzchni ciała (wykres 4).
Warunki

wykres 1
funkcjonowanieklimatyczne we wnętrzu zapewniające komfort są utrzymywane poprzez właściwie dobrane przegrody i odpowiednie urządzenia techniczne (ogrzewanie, wentylacja). Zewnętrzna powłoka budynku ma za zadanie ograniczyć w jak największym stopniu wahania parametrów mikroklimatu.
Różnica temperatur wnętrza i otoczenia budynku w zimie musi prowadzić do strat cieplnych, które są następnie wyrównywane poprzez doprowadzanie ciepła z instalacji ogrzewczej. Aby ograniczyć do minimum zapotrzebowanie na energię i związane z tym zanieczyszczanie środowiska naturalnego, przegrody zewnętrzne muszą być dobrze izolowane.

wykres 4
W lecie nadmiar ciepła dostaje się do wnętrza budynku głównie poprzez okna, w mniejszym stopniu przez przegrody nieprzeźroczyste. Przegrzewania wnętrza w lecie można w dużym stopniu uniknąć jeśli przegrody pełne mają dużą pojemność cieplną oraz stosując urządzenia osłaniające okna (np. żaluzje, okiennice itp.).

1.Rozporządzenie Ministra Pracy i Polityki Socjalnej z dnia 26 września 1997 roku w sprawie ogólnych przepisów bezpieczeństwa i higieny pracy
2. Rozporządzenie Ministra Pracy i Polityki Socjalnej z dnia 1 grudnia 1998 roku w sprawie bezpieczeństwa i higieny pracy na stanowiskach wyposażonych w monitory ekranowe.

Na ich podstawie ustalono że praca w pomieszczeniach biurowych powinna odbywać się przy zapewnieniu przez pracodawcę odpowiedniej temperatury, wilgotności powietrza oraz wentylacji.

1. temperatura w pomieszczeniu nie może być niższa niż 18C
2. Wilgotność względna powietrza powinna być większa niż 40%
3. Pomieszczenia i stanowiska pracy powinny być zabezpieczone przed nie kontrolowaną emisją ciepła oraz przed napływem zimnego powietrza z zewnątrz
4. W pomieszczeniach powinna być zapewniona wymiana powietrza wynikająca z potrzeb użytkowych, funkcji pomieszczeń, bilansu ciepła i wilgotności.
5. Oprócz tego w pomieszczeniach nie klimatyzowanych powinna być zapewniona stała wymiana powietrza nie mniejsza niż 0,5 krotna w ciągu godziny (wymiana na drodze wentylacji mechanicznej nie jest wymianą stałą)
6. Wentylacja nie powinna powodować przeciągów, wyziębienia lub przegrzewania pomieszczeń.
7. Strumień powietrza pochodzący z wentylacji nawiewnej nie powinien być skierowany bezpośrednio na stanowisko pracy.
8. Przy urządzeniach wentylacyjnych należy stosować środki zmniejszające natężenie i rozprzestrzenianie się hałasu i drgań spowodowanych praca tych urządzeń.
9. Przy stosowaniu wentylacji mechanicznej z recyrkulacją powietrza ilość powietrza świeżego nie powinna być mniejsza niż 10% ogólnej ilości wymienianego powietrza.

Dr inż. Zbigniew Jóźwiak
Zakład Fizjologii Pracy i Ergonomii
Instytut Medycyny Pracy im. Prof. J. Nofera
 

  Zapraszamy do dyskusji na forum